Semen analizi anormal olduğunda doktor şu hormonları isteyebilir:
FSH.
LH.
Total testosteron.
Prolaktin.
Seçilmiş durumlarda estradiol, SHBG veya free testosterone.
Amaç yalnızca “yüksek” veya “düşük” bir laboratuvar sonucu bulmak değildir.
Hormonal değerlendirme daha önemli bir soruya cevap vermeye çalışır:
Sorun testisin kendi sperm üretiminde mi, yoksa hipotalamus ve hipofizden gelen hormonal uyarıda mı?
Bu ayrım tedaviyi tamamen değiştirebilir.
Örneğin yüksek FSH ve ciddi sperm-production bozukluğu olan bir erkek ile düşük FSH, düşük LH ve düşük testosteronu olan bir erkek aynı hastalığa sahip değildir.
Ayrıca düşük testosteron her zaman dışarıdan testosteron verilmesi gerektiği anlamına gelmez.
Çocuk sahibi olmak isteyen bir erkekte exogenous testosterone sperm üretimini ciddi şekilde baskılayabilir ve azoospermiye neden olabilir.
Her infertil erkekte hormon testi gerekir mi?
Hayır.
Başlangıç değerlendirmesi genellikle:
Reproductive history.
Medical history.
Semen analysis.
Gerektiğinde fizik muayene.
ile başlar.
Hormonal assessment özellikle şu durumlarda önem kazanır:
Oligozoospermia.
Azoospermia.
Düşük libido.
Androgen deficiency şüphesi.
Küçük veya atrofik testisler.
Endokrin bozukluk düşündüren bulgular.
Erkek fertilite hormonları nasıl çalışır?
Sperm üretimi:
Hypothalamus–Pituitary–Testis Axis
tarafından kontrol edilir.
Hypothalamus GnRH salgılar.
Pituitary gland buna yanıt olarak:
FSH.
LH.
salgılar.
LH, Leydig Cells üzerinden testosteron üretimini uyarır.
FSH ise Sertoli Cells üzerinde etkili olarak spermatogenesis'i destekler.
Sistem negative feedback ile dengelenir.
Bu nedenle dışarıdan testosteron verildiğinde beyin yeterli hormon olduğunu düşünerek LH ve FSH üretimini azaltabilir.
FSH ne anlama gelir?
FSH spermatogenesis değerlendirmesinde önemli bir hormondur.
Ancak:
Normal FSH = normal sperm üretimi
veya
Yüksek FSH = testiste hiç sperm yok
şeklinde yorumlanmamalıdır.
Yüksek FSH ne anlama gelir?
Testiste sperm üretimi ciddi şekilde azaldığında feedback azalabilir ve pituitary gland daha fazla FSH salgılar.
Bu nedenle yüksek FSH:
Primary testicular dysfunction.
Severe oligozoospermia.
Bazı Non-Obstructive Azoospermia vakaları.
ile ilişkili olabilir.
EAU, spermatogonia sayısı ciddi azaldığında FSH'nin sıklıkla yükseldiğini belirtmektedir.
Yüksek FSH micro-TESE'de sperm bulunmayacağı anlamına gelir mi?
Hayır.
NOA ve yüksek FSH bulunan erkeklerin testisinde küçük focal spermatogenesis alanları bulunabilir.
Bu nedenle EAU, FSH'nin TESE veya micro-TESE sırasında sperm bulunup bulunmayacağını doğru biçimde tahmin edemediğini vurgulamaktadır.
Yalnızca yüksek FSH nedeniyle micro-TESE'nin “başarısız olacağı” söylenmemelidir.
FSH normal olsa bile sperm üretimi bozuk olabilir mi?
Evet.
Bazı maturation arrest vakalarında FSH normal olabilir.
Germ-cell development erken başlar ancak daha sonraki bir aşamada durur.
Bu nedenle hormon sonuçları semen analysis ve klinik değerlendirmeden ayrı yorumlanmamalıdır.
Düşük FSH ne anlama gelir?
Düşük FSH özellikle:
Düşük LH.
Düşük testosteron.
ile birlikteyse hypothalamus veya pituitary kaynaklı bir probleme işaret edebilir.
Bu durum:
Hypogonadotropic Hypogonadism
olarak adlandırılır.
Önemlidir çünkü bazı hastalarda doğru hormonal tedavi ile spermatogenesis yeniden başlatılabilir.
LH ne anlatır?
LH, Leydig Cells'i testosteron üretmek için uyarır.
Düşük Testosterone + yüksek LH
Pituitary testisi güçlü şekilde uyarmaya çalışıyor ancak testis yeterli cevap vermiyor olabilir.
Bu tablo Primary Hypogonadism ile uyumludur.
Düşük Testosterone + düşük veya uygunsuz şekilde normal LH
Bu durum Secondary / Hypogonadotropic Hypogonadism düşündürebilir.
Total Testosterone nedir?
Testosterone:
Libido.
Sexual function.
Kas ve kemik sağlığı.
Spermatogenesis için gerekli intratesticular testosterone.
açısından önemlidir.
Ancak serumdaki Testosterone düzeyi, testisin içindeki konsantrasyonla aynı değildir.
Normal serum testosteronu normal sperm üretimini garanti etmez.
Testosterone ne zaman ölçülür?
Özellikle:
Oligozoospermia.
Azoospermia.
Düşük libido.
Androgen deficiency belirtileri.
Küçük testisler.
Diğer hormonal abnormalities.
varsa değerlendirilir.
Hypogonadism değerlendirmesinde total testosteronun sabah saatlerinde ve uygun koşullarda ölçülmesi tercih edilir.
Düşük veya borderline sonuç gerekirse tekrarlanmalıdır.
Düşük Testosterone infertilite demek mi?
Hayır.
Fertiliteyi etkileyen hormonal bir problemin parçası olabilir ama tek başına infertilite tanısı koydurmaz.
FSH, LH, belirtiler ve semen analysis ile birlikte yorumlanmalıdır.
Çocuk isteyen erkeğe Testosterone verilebilir mi?
Exogenous testosterone, mevcut veya gelecekte fertilite isteyen erkekte infertilite tedavisi olarak kullanılmamalıdır.
Testosterone:
Injection.
Gel.
Implant.
Diğer preparatlar.
şeklinde alındığında hypothalamus ve pituitary üzerinde negative feedback oluşturabilir.
Bunun sonucunda:
GnRH.
LH.
FSH.
azalır.
Intratesticular testosterone düşer ve sperm üretimi:
azalabilir,
ciddi oligozoospermiye,
hatta azoospermiye
ilerleyebilir.
Testosterone kullanırken neden erkek kendini daha iyi hissedebilir?
Çünkü dışarıdan Testosterone:
Libido.
Enerji.
Kas gücü.
Bazı hypogonadism belirtileri.
üzerinde iyileşme sağlayabilir.
Ancak:
Kendini daha iyi hissetmek fertilitenin daha iyi olduğu anlamına gelmez.
Semen production aynı anda ciddi şekilde baskılanabilir.
Anabolik steroidler ne yapar?
Anabolic-androgenic steroids de aynı hormonal ekseni baskılar.
Uzun veya yüksek doz kullanımla:
Severe oligozoospermia.
Azoospermia.
görülebilir.
EAU infertil erkeklerde anabolic steroidlerin bırakılmasını ve gerektiğinde fertility-directed therapy düşünmeden önce toparlanma için süre verilmesini önermektedir.
Düşük Testosterone varsa fertilite korunarak nasıl tedavi edilir?
Nedene bağlı olarak seçilmiş hastalarda:
hCG.
SERMs.
Aromatase inhibitors.
FSH.
kullanılabilir.
Amaç dışarıdan testosteron vermek yerine endogenous ve intratesticular testosterone üretimini desteklemektir.
hCG ne yapar?
hCG, LH'ye benzer şekilde çalışır.
Leydig Cells'i uyararak intratesticular testosterone üretimini artırabilir.
Özellikle Hypogonadotropic Hypogonadism tedavisinde önemlidir.
Bazı hastalarda önce hCG başlanır, daha sonra sperm production yeterli değilse FSH eklenebilir.
Hypogonadotropic Hypogonadism tedavi edilebilir mi?
Birçok hastada evet.
Gonadotropin treatment:
hCG.
FSH.
veya kombinasyonu
ile spermatogenesis başlatılabilir.
Yanıtın görülmesi birkaç ay sürebilir.
Erkeklerde FSH ilaç olarak kullanılır mı?
Evet, seçilmiş durumlarda.
En net kullanım alanlarından biri hypogonadotropic hypogonadism'dir.
Idiopathic oligozoospermia ve normal bazal FSH bulunan bazı erkeklerde de araştırılmıştır.
Ancak yüksek doz FSH'nin tüm infertil erkeklere rutin verilmesi önerilmez.
Prolaktin erkek fertilitesinde önemli mi?
Evet.
Hyperprolactinemia gonadotropinleri ve Testosterone'u baskılayabilir.
Bunun sonucunda:
Libido azalması.
Erectile dysfunction.
Low testosterone.
Subfertility.
görülebilir.
Ancak her infertil erkekte rutin prolaktin ölçmek gerekmez.
Prolaktin ne zaman ölçülür?
Özellikle:
Low Testosterone.
Low veya low-normal LH.
Hypogonadotropic Hypogonadism.
Düşük libido.
Pituitary problem düşündüren bulgular.
varsa yararlıdır.
Prolaktin neden yükselir?
Nedenler arasında:
Bazı medications.
Pituitary adenoma.
Hypothyroidism.
Sistemik hastalıklar.
Sampling conditions.
bulunabilir.
Hafif beklenmedik yükseklik önce tekrar doğrulanabilir.
Her yüksek Prolaktin MRI gerektirir mi?
Hayır.
Önce değerin kalıcı olduğu doğrulanmalı ve ilaç gibi diğer nedenler değerlendirilmelidir.
Persistent unexplained hyperprolactinemia, özellikle:
Headache.
Visual symptoms.
Severe hypogonadism.
Diğer pituitary hormone deficiencies.
ile birlikteyse pituitary MRI gerekebilir.
Hyperprolactinemia tedavisi fertiliteyi düzeltebilir mi?
Evet.
Sorunun nedeni hyperprolactinemia ise uygun tedavi gonadotropinleri ve Testosterone'u yeniden düzenleyebilir.
Bazı hastalarda cabergoline gibi dopamine agonist tedavileri kullanılabilir.
Estradiol erkeklerde neden ölçülür?
Erkeklerde de doğal olarak estradiol bulunur.
Testosteronun bir kısmı aromatase ile estradiole dönüşür.
Estradiol ölçümü:
Obesity.
Gynecomastia.
Excessive aromatisation şüphesi.
Aromatase inhibitor düşünülmesi.
gibi seçilmiş durumlarda yararlı olabilir.
Her infertil erkekte rutin değildir.
Obezite hormonları nasıl etkiler?
Adipose tissue aromatase activity'yi artırabilir.
Obesity ayrıca:
SHBG düşüklüğü.
Daha düşük total Testosterone.
Insulin resistance.
ile ilişkili olabilir.
Bu nedenle obese erkekte Testosterone sonucu daha dikkatli yorumlanmalıdır.
SHBG nedir?
Sex Hormone-Binding Globulin, dolaşımdaki Testosterone'a bağlanan bir proteindir.
SHBG'deki değişiklikler Total Testosterone yorumunu etkileyebilir.
Obesity, insulin resistance ve hypothyroidism gibi durumlarda SHBG düşük olabilir.
Bu nedenle gerektiğinde SHBG ölçümü ve calculated free testosterone yararlı olabilir.
TSH gerekli mi?
Thyroid disease:
Sexual function.
Testosterone.
Prolactin.
Reproductive function.
üzerinde etkili olabilir.
Ancak TSH her erkek için rutin ilk test değildir.
Thyroid belirtileri, hyperprolactinemia veya başka hormonal bulgular varsa değerlendirilir.
Azoospermia'da hormonlar ne anlatır?
Severe spermatogenic impairment
Sık görülen tablo:
FSH yüksek.
LH normal/yüksek.
Testosterone normal veya düşük.
Bu, NOA ve testiküler sperm-production bozukluğunu destekleyebilir.
Obstructive azoospermia
Sıklıkla:
FSH normal.
LH normal.
Testosterone normal.
olabilir.
Ama normal hormonlar obstruction'ı tek başına kanıtlamaz.
Hypogonadotropic Hypogonadism
FSH düşük.
LH düşük.
Testosterone düşük.
Bu tablo özellikle önemlidir çünkü hormonal tedaviye yanıt verebilir.
Normal FSH azoosperminin obstructive olduğunu kanıtlar mı?
Hayır.
Maturation arrest gibi bazı NOA tiplerinde de FSH normal olabilir.
Bu nedenle:
History.
Examination.
Testicular volume.
Semen volume.
Hormones.
Genetic tests.
birlikte değerlendirilmelidir.
FSH micro-TESE başarısını tahmin eder mi?
Tek başına güvenilir şekilde hayır.
Yüksek FSH impaired spermatogenesis ile ilişkili olsa da testis içinde focal sperm production bulunabilir.
Normal FSH de sperm bulunacağını garanti etmez.
Bu nedenle micro-TESE kararı yalnızca FSH değerine göre verilmemelidir.
Genetic testing ne zaman gerekir?
Şu durumlarda karyotype ve Y-chromosome microdeletion değerlendirmesi gerekebilir:
Azoospermia.
Severe oligozoospermia.
Elevated FSH.
Testicular atrophy.
Severe impaired sperm production şüphesi.
Genetik sonuçlar nedenin anlaşılmasını, sperm retrieval planını ve ICSI ile çocuk açısından genetic counselling'i etkileyebilir.
Hormon testleri semen analizinin yerine geçer mi?
Hayır.
En iyi yaklaşım:
Semen analysis + history + examination + indicated hormone tests
şeklindedir.
Semen analizi sperm üretiminin sonucunu gösterirken hormonlar altta yatan mekanizmayı anlamaya yardımcı olur.
Anormal hormonlar tekrar edilmeli mi?
Bazen.
Testosterone:
Günün saati.
Akut hastalık.
Uyku.
Medications.
Metabolic health.
tarafından etkilenebilir.
Bu nedenle düşük total testosterone ayrı bir sabah ölçümüyle doğrulanabilir.
Hafif yüksek prolaktin de gerekirse tekrar edilebilir.
Doktora hangi bilgileri vermek gerekir?
Mutlaka şu bilgiler paylaşılmalıdır:
Testosterone treatment.
Anabolic steroids.
Bodybuilding hormones.
hCG veya clomiphene.
Psychiatric medications.
Prolaktini artırabilecek ilaçlar.
Pituitary disease.
Testis surgery.
Undescended testis.
Chemotherapy/radiotherapy.
Libido veya erection problems.
Puberty history.
Hormonal tablolar pratikte nasıl okunur?
Yüksek FSH + yüksek/normal LH + normal/düşük Testosterone
Primary Testicular Dysfunction ve impaired spermatogenesis düşündürebilir.
Düşük FSH + düşük LH + düşük Testosterone
Hypogonadotropic Hypogonadism açısından önemlidir.
Düşük Testosterone + düşük/normal LH + yüksek Prolactin
Hyperprolactinemia veya pituitary suppression düşünülebilir.
Düşük Testosterone + yüksek LH
Primary Hypogonadism ile daha uyumludur.
Normal FSH + Azoospermia
Tek başına obstruction anlamına gelmez.
En sık yapılan hatalar
1. Çocuk isteyen erkeğe sperm üzerindeki etkisi konuşulmadan Testosterone başlamak.
2. Yüksek FSH nedeniyle micro-TESE'nin başarısız olacağını varsaymak.
3. Normal FSH'yi normal sperm production olarak yorumlamak.
4. Prolaktinin nedenini araştırmadan sadece sayıyı tedavi etmek.
5. Semen analysis olmadan çok geniş hormon panelleri istemek.
Sonuç
FSH, LH, Testosterone ve Prolaktin testlerinin amacı yalnızca anormal laboratuvar değerlerini bulmak değil, erkek üreme sistemindeki problemin hangi düzeyde olduğunu belirlemektir.
Yüksek FSH impaired spermatogenesis'i destekleyebilir ancak testiste hiç sperm olmadığını göstermez ve micro-TESE sonucunu tek başına tahmin edemez.
Düşük FSH, LH ve Testosterone ise Hypogonadotropic Hypogonadism düşündürebilir ve bu tamamen farklı bir durumdur; uygun gonadotropin tedavisi ile spermatogenesis birçok hastada başlatılabilir.
En önemli kurallardan biri ise şudur: Mevcut veya gelecekte fertilite isteyen erkekte exogenous Testosterone infertilite tedavisi olarak kullanılmamalıdır; LH ve FSH'yi baskılayarak sperm üretimini ciddi şekilde azaltabilir veya durdurabilir.
Semen analiziniz anormalse, azoospermia varsa veya FSH, LH ve Testosterone sonuçlarınızın ne anlama geldiği net değilse Safemedigo; laboratuvar sonuçlarınızın, tıbbi geçmişinizin ve erkek fertilite değerlendirmesinin üroloji ve fertilite uzmanları tarafından birlikte incelenmesini koordine ederek sorunun testiküler, hormonal, obstructive veya ek inceleme gerektiren bir durum olup olmadığının belirlenmesine yardımcı olabilir. Safemedigo ile WhatsApp üzerinden iletişime geçin.
Sık Sorulan Sorular
Yüksek FSH micro-TESE'nin başarısız olacağı anlamına gelir mi?
Hayır. Yüksek FSH sperm üretim bozukluğu ile ilişkilidir ancak testiste focal spermatogenesis bulunmasını dışlamaz ve micro-TESE sonucunu tek başına tahmin edemez.
Düşük Testosterone infertilite yapar mı?
Fertiliteyi etkileyen hormonal bir hastalığın parçası olabilir ancak FSH, LH, belirtiler ve semen analiziyle birlikte yorumlanmalıdır.
Testosterone iğnesi erkek fertilitesini artırır mı?
Hayır. Çocuk isteyen erkekte exogenous Testosterone LH ve FSH'yi baskılayarak sperm production'ı ciddi şekilde azaltabilir ve hatta azoospermiye neden olabilir.
Prolaktin ne zaman ölçülmelidir?
Özellikle düşük Testosterone ile düşük veya low-normal LH, hypogonadotropic hypogonadism, düşük libido veya pituitary disease düşündüren bulgular olduğunda yararlıdır.
Normal FSH ve LH fertilitenin normal olduğunu gösterir mi?
Hayır. Gonadotropinler normal görünürken de ciddi spermatogenesis bozukluğu bulunabilir. Sonuçlar semen analysis ve klinik değerlendirme ile birlikte yorumlanmalıdır.
