Transarteriyel kemoembolizasyon veya TACE, seçilmiş karaciğer tümörlerinde kullanılan önemli bir bölgesel tedavi yöntemidir. Karındaki büyük bir cerrahi kesiyle tümörü çıkarmak yerine, tümörü besleyen damarlar kateterle bulunur ve tedavi doğrudan bu damarlara uygulanır.
TACE özellikle cerrahi rezeksiyon, karaciğer nakli veya lokal ablasyon için uygun olmayan bazı hepatoselüler karsinom (HCC) hastalarında önemli bir yere sahiptir. Bazı diğer primer veya metastatik karaciğer tümörlerinde de seçilmiş durumlarda uygulanabilir ancak her tümör tipi için rolü aynı değildir.
Tedavinin temel avantajı, ilacı tümörün bulunduğu bölgeye yoğunlaştırırken tümörün arteriyel kanlanmasını azaltmasıdır. Buna rağmen TACE tamamen risksiz veya her hastada cerrahiden daha güvenli bir yöntem olarak kabul edilmemelidir.
TACE Karaciğer Tümörlerinde Nasıl Etki Eder?
Özellikle hepatoselüler karsinomların önemli bir bölümü kan ihtiyacını hepatik arter sisteminden karşılar.
TACE bu özelliği kullanarak tümörü besleyen arter dallarına ulaşmayı ve tedaviyi mümkün olduğunca hedefli uygulamayı amaçlar.
İlacın Tümörü Besleyen Damara Ulaştırılması
Kateter genellikle kasık veya el bileğindeki bir arterden damar sistemine sokulur.
Görüntüleme eşliğinde hepatik arterlere ilerlenir ve tümörü besleyen damarlar anjiyografiyle belirlenir.
Daha sonra ince bir mikrokateter hedef damara yaklaştırılarak sağlıklı karaciğer dokusuna mümkün olduğunca az zarar verecek şekilde seçici tedavi uygulanır.
Kemoterapi ve Damar Tıkamanın Birlikte Kullanılması
TACE'nin iki temel amacı vardır:
- Antikanser ilacın tümör bölgesinde yüksek yoğunlukta bulunması.
- Tümörü besleyen arteriyel kan akımının azaltılması.
Böylece tümör hem ilaca maruz bırakılır hem de oksijen ve besin sağlayan damar akımı sınırlandırılır.
Embolizasyonun derecesi tümörün büyüklüğüne, dağılımına ve karaciğer fonksiyonlarına göre planlanır.
TACE ile Damar Yoluyla Kemoterapi Arasındaki Fark
Sistemik kemoterapi kan dolaşımı aracılığıyla tüm vücuda ulaşır.
TACE'de ise tedavi karaciğer arterleri üzerinden daha lokal şekilde uygulanır.
Bu durum sistemik yan etkileri değiştirebilir ancak TACE'nin karaciğerde inflamasyon, geçici fonksiyon bozukluğu ve genel belirtiler oluşturamayacağı anlamına gelmez.
Hangi Hastalar TACE İçin Uygundur?
TACE kararında yalnızca tümör çapı değerlendirilmez.
Tümörün sayısı, dağılımı, karaciğer fonksiyonu, hastanın genel durumu, damar yapısı ve küratif tedavi olasılığı birlikte ele alınmalıdır.
Ameliyat Edilemeyen Hepatoselüler Karsinom
TACE, özellikle karaciğer içinde bulunan ancak cerrahi olarak çıkarılması uygun görülmeyen seçilmiş HCC hastalarında önemli bir tedavi seçeneğidir.
Çok sayıda tümör veya cerrahiye uygun olmayan dağılım, TACE değerlendirmesine yol açabilir.
Bununla birlikte orta evre HCC tek tip bir hasta grubu değildir. Bazı hastalar TACE'den güçlü fayda görürken yüksek tümör yükü veya farklı risk özellikleri bulunan hastalarda sistemik ya da kombine tedavi daha uygun olabilir.
TACE Cerrahinin Yerine Geçer mi?
Bazı hastalarda cerrahiye alternatif bir girişimsel tedavi olabilir ancak her ameliyat edilebilir tümörde cerrahinin yerine geçmez.
Tümör güvenli biçimde tamamen çıkarılabiliyorsa ve geride yeterli çalışan karaciğer kalacaksa cerrahi küratif bir seçenek olabilir.
TACE daha çok cerrahinin uygun olmadığı veya hastalığın dağılımını yeterince çözmediği durumlarda ön plana çıkar.
TACE'nin Uygun Olmayabileceği Durumlar
Özellikle karaciğer fonksiyonu ciddi şekilde bozulmuş hastalarda dikkatli seçim gerekir.
Planı değiştirebilecek durumlar arasında:
- İleri karaciğer yetmezliği.
- Kontrolsüz asit.
- İleri genel durum bozukluğu.
- Yaygın karaciğer dışı hastalık.
- Bazı büyük damar invazyonları.
- Çok yüksek karaciğer içi tümör yükü.
- Böbrek fonksiyon bozukluğu.
- Kontrast veya damar işlemi riskini artıran başka hastalıklar
bulunabilir.
Nihai uygunluk bireysel değerlendirmeyle belirlenir.
Hakkında oku: Karaciğer Yağlanması Teşhisi ve Modern Tedavi Seçenekleri
TACE İşleminin Aşamaları ve Kullanılan Teknikler
İşlem öncesinde tümörlerin yerini ve damar anatomisini göstermek amacıyla çok fazlı tomografi veya MR kullanılır.
Kan sayımı, pıhtılaşma, böbrek ve karaciğer fonksiyonları da kontrol edilir.
TACE İşlemi Nasıl Yapılır?
Genel süreç şu şekilde ilerleyebilir:
- Görüntüleme ve kan testlerinin değerlendirilmesi.
- Kateter giriş yerinin hazırlanması.
- Lokal anestezi ve gerektiğinde sedasyon.
- Artere kateter yerleştirilmesi.
- Hepatik arterlere ilerlenmesi.
- Tümörü besleyen damarların belirlenmesi.
- Mikrokateterle seçici hedefleme.
- İlaç ve embolizasyon materyalinin verilmesi.
- Kontrol anjiyografisi.
- Kateterin çıkarılması ve giriş yerinin kapatılması.
Hasta işlemden sonra birkaç saat veya gerekli durumlarda bir gece ya da daha uzun süre izlenebilir.
Konvansiyonel TACE
Konvansiyonel TACE'de antikanser ilaç, tümör bölgesinde kalmasına yardımcı olan bir taşıyıcıyla birlikte uygulanır ve ardından damar akımını azaltan embolizasyon materyali verilir.
Uygulanan ilaç ve teknik hastaya göre değişebilir.
İlaç Salınımlı Mikrokürelerle DEB-TACE
DEB-TACE'de ilaç taşıyan küçük mikroküreler hedef damarlara verilir.
Bu parçacıklar hem damarı embolize eder hem de ilacın kontrollü şekilde salınmasını sağlar.
DEB-TACE'nin daha yeni bir yöntem olması her hastada konvansiyonel TACE'den daha iyi sonuç vereceği anlamına gelmez. Tekniklerin etkinlik ve toleransı konusunda karşılaştırmalar devam etmektedir.
Hakkında oku: Yağlı Karaciğer Teşhisi: Erken Testler ve Tedavi İpuçları
TACE Sonuçları ve Tedavi Sonrası Görüntüleme
Tedavi başarısı yalnızca tümör çapının küçülmesiyle ölçülmez.
Tümörün boyutu benzer kalabilir ancak canlı ve kanlanan tümör dokusunun önemli bir bölümü ortadan kalkmış olabilir.
Tedavi Yanıtı Nasıl Değerlendirilir?
Takip tomografisi veya MR'da:
- Canlı ve kontrast tutan tümör dokusu.
- Tedavi edilen bölgede kontrastlanmanın kaybolması.
- Yeni lezyonlar.
- Tümör büyümesi.
- Damar tutulumu.
- Karaciğer dışı hastalık.
- Karaciğer fonksiyonlarının durumu
incelenir.
Canlı tümör devam ediyorsa ve karaciğer fonksiyonu uygunsa yeni bir seans düşünülebilir.
TACE Neden Sürekli Tekrarlanmamalıdır?
Embolizasyon yalnızca tümörü değil, çevredeki karaciğer dokusunu da etkileyebilir.
Özellikle sirozlu hastalarda çalışan karaciğer rezervi sınırlı olabilir.
Yanıt vermeyen tümörde TACE'nin gereksiz tekrarı, kanser kontrolü sağlamadan karaciğer fonksiyonunu kötüleştirebilir. Bu nedenle her seanstan sonra yeniden değerlendirme önemlidir.
TACE Sonrasında Ameliyat Mümkün Hale Gelebilir mi?
Seçilmiş hastalarda tümör yükünün azalması veya hastalığın kontrol altına alınması sonrasında cerrahi, nakil veya başka küratif yöntemler yeniden değerlendirilebilir.
Bu yaklaşım bazen evre küçültme veya dönüşüm tedavisi olarak kullanılır ve TACE sistemik tedavilerle birlikte de planlanabilir.
Bunun her hastada gerçekleşeceği garanti edilemez.
TACE Riskleri ve İyileşme Süreci
Büyük ameliyat kesisi olmamasına rağmen işlemden sonraki ilk günlerde belirgin şikâyetler görülebilir.
En yaygın durumlardan biri postembolizasyon sendromudur.
Postembolizasyon Sendromu
Belirtiler arasında:
- Sağ üst karın bölgesinde ağrı.
- Enfeksiyon olmadan ateş.
- Bulantı.
- Kusma.
- Halsizlik.
- İştahsızlık.
- Karaciğer enzimlerinde geçici yükselme
bulunabilir.
Bu tablo TACE sonrasında sık görülebilen yan etkilerden biridir.
Sıvı tedavisi, ağrı kesiciler, bulantı ilaçları ve yakın takip gerekebilir.
Daha Nadir Ciddi Komplikasyonlar
Olası komplikasyonlar:
- Karaciğer fonksiyonlarında ciddi bozulma.
- Safra yollarında hasar.
- Karaciğer apsesi.
- Safra kesesi inflamasyonu.
- Arter yaralanması.
- Kateter giriş yerinde kanama.
- Hedef dışı embolizasyon.
- Kontrastla ilişkili böbrek sorunu.
- Nadir vasküler veya gastrointestinal komplikasyonlar.
Hedef dışı embolizasyon, tedavi materyalinin istenmeyen dokuya gitmesi sonucu hasar oluşturabilir.
Hangi Belirtilerde Hızlı Değerlendirme Gerekir?
Şu durumlarda tedavi ekibiyle hızlı iletişim kurulmalıdır:
- Giderek artan şiddetli karın ağrısı.
- Sürekli yüksek ateş veya titreme.
- Sıvı içmeyi engelleyen kusma.
- Artan sarılık.
- Karında belirgin şişme.
- Bilinç değişikliği.
- Kateter yerinden durmayan kanama.
- Bayılma veya ciddi baş dönmesi.
- Yeni gelişen nefes darlığı.
Hakkında oku: Laparoskopik Karaciğer Rezeksiyonu: Türkiye ve Amerika
TACE ile Cerrahi ve Diğer Karaciğer Tedavilerinin Karşılaştırılması
Tedavi seçimi işlemin ne kadar kolay olduğuna göre değil, hastalığın evresi ve tedavinin hedefi dikkate alınarak yapılmalıdır.
Amaç kür, evre küçültme, karaciğer içi kontrol veya sistemik hastalık kontrolü olabilir.
Temel Tedavilerin Karşılaştırılması
| Tedavi | Genel kullanım | Temel özellik |
|---|---|---|
| Cerrahi rezeksiyon | Çıkarılabilir tümör ve yeterli karaciğer rezervi | Küratif olabilir |
| Karaciğer nakli | Belirli kriterleri karşılayan hastalar | Tümörü ve hastalıklı karaciğeri birlikte tedavi eder |
| Termal ablasyon | Seçilmiş küçük tümörler | Doğrudan lokal yok etme |
| TACE | Seçilmiş ameliyat edilemeyen hastalık | Arter üzerinden hedefli tedavi |
| Radyoembolizasyon | Seçilmiş lokal hastalık | Arterden radyasyon taşır |
| Sistemik tedavi | Belirli evre ve hastalık paternleri | Tüm vücutta etki gösterir |
TACE mi Radyoembolizasyon mu?
Her iki yöntem de kateterle hepatik arterler üzerinden uygulanır.
Ancak TACE kemoterapi ve embolizasyon kullanırken radyoembolizasyon tümöre radyoaktif parçacıklar ulaştırır.
Güncel karşılaştırmalarda tümör kontrol süresi ve tolerans açısından farklılıklar bildirilmiştir ancak bütün hastalar için tek bir üstün yöntem bulunmamaktadır.
TACE ile Kombine Tedavi Ne Zaman Kullanılabilir?
Modern HCC tedavisinde bazı hastalarda TACE ile sistemik hedefli veya immün tedavilerin birlikte kullanılması değerlendirilmektedir.
Yeni çalışmalar seçilmiş ameliyat edilemeyen hastalarda bazı kombinasyonların hastalık kontrolünü uzatabileceğini göstermektedir; ancak yan etkiler ve uzun dönem fayda kullanılan programa göre değişir.
Hakkında oku: Laparoskopik Safra Kesesi Ameliyatı: Prosedür ve İyileşme Sürecine Kapsamlı Bir Bakış
Sonuç
TACE, özellikle doğrudan cerrahi tedaviye uygun olmayan seçilmiş hepatoselüler karsinom hastalarında önemli bir karaciğer içi tedavi yöntemidir. Kateter aracılığıyla tümörün besleyici damarlarına ulaşılması, hem ilacın hedefe yoğunlaştırılmasını hem de arteriyel kan akımının azaltılmasını sağlar.
Ancak TACE her karaciğer tümöründe cerrahinin güvenli alternatifi değildir. Uygun hastalarda rezeksiyon, nakil veya ablasyon daha yüksek küratif potansiyel sunabilir. TACE'nin tekrarlanmasında da yalnızca tümör değil, kalan karaciğer fonksiyonunun korunması dikkate alınmalıdır.
Sık Sorulan Sorular: Karaciğer Tümörlerinde Kemoembolizasyon
TACE karaciğer kanserini tamamen iyileştirir mi?
Bazı tümörlerde güçlü lokal yanıt sağlayabilir ancak her hastada kür garantisi veren bir tedavi değildir.
Kaç kez TACE yapılabilir?
Sabit bir sayı yoktur. Tümör yanıtı, karaciğer fonksiyonu ve yeni bir seansın sağlayacağı fayda değerlendirilir.
TACE ağrılı bir işlem midir?
İşlem sonrasında karın ağrısı görülebilir ve genellikle uygun ağrı tedavisiyle kontrol edilir.
TACE sonrasında kemoterapi gibi saç dökülür mü?
İlacın tüm vücuda maruziyeti klasik damar yolu kemoterapisinden farklıdır. Yan etkiler kullanılan ilaç ve doza göre değişir.
Cerrahi ne zaman TACE'den daha uygundur?
Tümör güvenli şekilde tamamen çıkarılabiliyor ve geride yeterli çalışan karaciğer kalabiliyorsa cerrahi küratif bir seçenek olabilir.
