Hidrosalpenks, hasar görmüş ve tıkanmış bir fallop tüpünün sıvıyla dolarak genişlemesidir. En sık geçirilmiş pelvik enfeksiyon, yapışıklık, pelvik cerrahi veya tüp hasarıyla ilişkilidir; endometriozisli kadınlarda da görülebilir.
Tüplerin tıkalı olması doğal gebeliği neden zorlaştırır, bunu anlamak kolaydır. Normalde sperm ve yumurta fallop tüpünde buluşur ve erken embriyo buradan uterusa doğru ilerler.
Ancak IVF planlandığında daha önemli bir soru ortaya çıkar.
IVF sırasında yumurtalar overlerden doğrudan toplanır, laboratuvarda döllenir ve embriyo uterusa transfer edilir. Yani döllenme için fallop tüpüne ihtiyaç yoktur.
O halde IVF öncesinde hidrosalpenks neden önemlidir?
Çünkü problem yalnızca tüpün kapalı olması değildir.
Hidrosalpenks içindeki sıvı bazı hastalarda uterus kavitesine geri akabilir ve bu durum daha düşük implantasyon, gebelik ve doğum oranlarıyla ilişkilendirilmiştir.
Bu nedenle uterusa açılan klinik olarak önemli hidrosalpenks, basit tubal obstruction ile aynı şekilde değerlendirilmez.
ASRM, ağır hasarlı ve fonksiyonel olarak onarılması uygun olmayan hidrosalpenkslerde IVF öncesi tedavinin yararlı olabileceğini ve laparoskopik salpenjektomi veya proksimal tüp kapatmanın olumsuz IVF etkisini azaltabildiğini belirtmektedir.
Hidrosalpenks Nedir?
Fallop tüpü, uterus ile over çevresindeki bölge arasında uzanır.
Normal bir tüp:
Ovulasyon sonrası oositi yakalar.
Sperm ile oositin karşılaşmasına ortam sağlar.
Erken embriyoyu uterusa taşır.
Tüpün distal ucu inflamasyon veya yapışıklık nedeniyle kapandığında tüp içindeki sıvı dışarı boşalamaz.
Zamanla tüp genişleyerek sıvıyla dolar ve hidrosalpenks oluşur.
Hidrosalpenks:
Tek taraflı olabilir.
İki taraflı olabilir.
Hafif veya ileri derecede genişlemiş olabilir.
Ultrasonografide görülebilir.
Yalnızca HSG veya cerrahi sırasında saptanabilir.
Klinik önemi yalnızca sıvının bulunmasına değil, tüpün ne kadar hasarlı olduğuna ve uterus ile iletişim bulunup bulunmadığına bağlıdır.
Hidrosalpenks Neden Oluşur?
Sık ilişkili durumlar arasında:
Pelvik inflamatuar hastalık.
Geçirilmiş Chlamydia enfeksiyonu.
Ektopik gebelik.
Pelvik ameliyat.
Pelvik adezyonlar.
Önceki tüp cerrahileri.
Endometriozis.
Ve bazı hastalarda açıklanamayan nedenler.
bulunur.
Geçmişteki enfeksiyon çok hafif veya tamamen belirtisiz olmuş olabilir ve tüp hasarı yıllar sonra infertilite araştırılırken fark edilebilir.
Endometriozis de inflamasyon ve adezyonlar nedeniyle tüplerin anatomisini bozabilir. Daha ayrıntılı bilgi için Endometriozis ve İnfertilite: Ne Zaman IVF Gerekir? yazısını inceleyebilirsiniz.
Tüp Tıkanıklığı ile Hidrosalpenks Aynı Şey midir?
Her zaman değil.
Bir fallop tüpü tıkalı olabilir ancak genişlememiş ve sıvıyla dolmamış olabilir.
Hidrosalpenks ise çoğunlukla tüpün distal tıkanıklık sonucunda genişleyip sıvı biriktirmesini ifade eder.
Bu fark özellikle IVF öncesinde önemlidir.
Basit bir tüp tıkanıklığı IVF ile bypass edilebilir.
Ancak uterusla iletişim halindeki hidrosalpenks, fertilizasyon laboratuvarda gerçekleşse bile uterin ortamı etkilemeye devam edebilir.
Bu nedenle yalnızca:
“Tüp açık mı kapalı mı?”
sorusu yeterli değildir.
Hidrosalpenks Nasıl Teşhis Edilir?
Transvajinal Ultrason
Belirgin şekilde genişlemiş hidrosalpenks, over yanında uzanan sıvı dolu tübüler bir yapı şeklinde görülebilir.
Ultrasound'da görülebilen hidrosalpenks daha belirgin tüp hastalığını düşündürebilir.
Ancak normal ultrason bütün tubal pathology'yi dışlamaz.
HSG
Hysterosalpingography tüplerin açıklığını değerlendiren temel testlerden biridir.
ASRM, tubal patency değerlendirmesinde HSG'yi önemli bir ilk basamak test olarak kabul etmektedir.
HSG ile:
Kontrastın tüpten geçip geçmediği.
Tıkanıklığın yaklaşık yeri.
Tüp genişlemesi.
Hydrosalpinx ile uyumlu görünüm.
değerlendirilebilir.
Ancak özellikle uterus yakınındaki proximal obstruction bazen spazm gibi nedenlerle yanlış pozitif görülebilir.
Laparoskopi
Laparoskopi tüpleri, overleri ve pelvik adezyonları doğrudan görmeyi sağlar.
Ancak cerrahi bir işlemdir.
Bu nedenle yalnızca tüpleri değerlendirmek amacıyla bütün infertil kadınlarda rutin ilk test olarak kullanılmaz.
Cerrahi endikasyon bulunduğunda veya aynı seansta tedavi planlandığında daha anlamlıdır.
Hidrosalpenks ile Doğal Gebelik Olabilir mi?
Evet, bazı durumlarda.
Sorun tek tüpteyse ve karşı taraftaki tüp normal çalışıyorsa doğal gebelik hâlâ mümkün olabilir.
Ancak bir tüpü hasarlayan inflamatuar veya adezif süreç pelvisin diğer bölgelerini de etkilemiş olabilir.
Her iki tüp ileri derecede hasarlı veya kapalıysa doğal gebelik olasılığı belirgin şekilde azalır ve IVF genellikle daha önemli hale gelir.
Hidrosalpenks Ektopik Gebelik Riskini Artırır mı?
Tubal disease genel olarak ectopic pregnancy riskinin artmasıyla ilişkilidir.
Cerrahi ile tüp yeniden açılmış olsa bile tüp içindeki mikroskobik transport fonksiyonu tamamen normale dönmeyebilir.
Bu nedenle tubal surgery değerlendirilirken yalnızca gebelik şansı değil, gebeliğin uterus içinde gelişme olasılığı da önemlidir.
Belirgin tüp hastalığı öyküsü olan kadınlarda pozitif gebelik testinden sonra erken takip önemlidir.
Hidrosalpenks IVF Başarısını Neden Azaltabilir?
IVF fertilizasyon için tüpe ihtiyaç duymaz ancak uterus hidrosalpenks sıvısından tamamen izole değildir.
Öne sürülen mekanizmalar arasında:
Sıvının uterusa geri akması.
Embriyonun implantasyonunu mekanik olarak bozması.
Endometrial receptivity değişiklikleri.
İnflamatuar etkiler.
Embriyo üzerinde doğrudan olası biyolojik etkiler.
bulunur.
ASRM, önceki meta-analizlerde hidrosalpenks varlığında gebelik, implantasyon ve doğum oranlarının daha düşük bulunduğunu ve ultrasonda görülebilen hidrosalpenkslerin daha belirgin etki gösterebileceğini bildirmektedir.
Bu nedenle:
“IVF yapıyoruz, artık tüpler önemli değil”
yaklaşımı hidrosalpenks söz konusu olduğunda doğru değildir.
Hidrosalpenks İmplantasyon Başarısızlığına Katkıda Bulunabilir mi?
Evet.
Belgelenmiş hidrosalpenks bazı hastalarda düzeltilebilir bir faktör olabilir.
Ancak her başarısız embriyo transferi hidrosalpenkse bağlanmamalıdır.
Tekrarlayan başarısızlıkta:
Embriyolar.
Kadın yaşı.
Uterus kavitesi.
Endometrial preparation.
Transfer tekniği.
Ve diğer faktörler.
birlikte değerlendirilmelidir.
Daha geniş yaklaşım için Tekrarlayan Embriyo İmplantasyon Başarısızlığı: Nedenler, Testler ve Gerçekten Yararlı Olanlar yazısını inceleyebilirsiniz.
IVF Öncesi Hidrosalpenks Tedavi Edilmeli mi?
Belirgin şekilde hasarlı, uterusla iletişim kuran ve normal fonksiyonunu geri kazanması beklenmeyen hidrosalpenkste embriyo transferinden önce tedavi için güçlü gerekçe vardır.
Başlıca seçenekler:
Salpenjektomi.
Proksimal tubal occlusion.
İyi prognozlu seçilmiş vakalarda tüp onarımı.
Bazı durumlarda aspiration veya sclerotherapy.
ASRM, laparoskopik salpenjektomi veya proximal tubal ligation'ın hidrosalpenksin IVF gebelik oranları üzerindeki olumsuz etkisini azaltabileceğini belirtmektedir.
Ancak hangi yöntemin seçileceği kişiselleştirilmelidir.
Salpenjektomi Ne Zaman Uygundur?
Etkilenen tüp:
İleri derecede genişlemişse.
Kalın ve fibrotik duvara sahipse.
Yoğun yapışıklıklarla hasarlanmışsa.
Fonksiyonunu geri kazanma olasılığı düşükse.
Veya IVF öncesinde uterusa sıvı boşaltmaya devam ediyorsa.
salpenjektomi düşünülebilir.
Kötü prognozlu hidrosalpenkste ileri derecede hasarlı tüpü korumanın doğal gebelik açısından faydası sınırlı olabilirken IVF'yi olumsuz etkileme ihtimali devam edebilir.
ASRM bu grupta salpenjektomiyi temel seçeneklerden biri olarak değerlendirmektedir.
Her Hidrosalpenks Çıkarılmalı mı?
Hayır.
Genç, başka önemli infertilite faktörü olmayan ve tüp anatomisi nispeten iyi olan seçilmiş kadınlarda mild distal tubal disease farklı değerlendirilebilir.
Fimbrioplasty veya neosalpingostomy gibi reparative surgery seçenekleri düşünülebilir.
Amaç doğal gebelik ihtimalini korumaktır.
Başarı ihtimali şunlara bağlıdır:
Yaş.
Tüp hasarının derecesi.
Tüp mukozasının durumu.
Adezyonlar.
Diğer tüpün durumu.
Semen sonucu.
Diğer infertilite faktörleri.
Ve zaman kaybının önemi.
Bu nedenle tubal repair her hidrosalpenks için uygun değildir.
Proksimal Tubal Occlusion Nedir?
Tüp tamamen çıkarılmak yerine uterus yakınındaki kısmından kapatılabilir.
Tüp yerinde kalır ancak içindeki sıvının uterusa geçmesi engellenir.
ASRM'nin değerlendirdiği randomize çalışmalar proximal occlusion'ın da hidrosalpenksli kadınlarda IVF gebelik oranlarını iyileştirebildiğini göstermiştir.
Özellikle yoğun adezyonların salpenjektomiyi teknik olarak zor veya riskli hale getirdiği vakalarda bu yaklaşım değerlendirilebilir.
Salpenjektomi mi, Tubal Occlusion mı Daha İyi?
Bütün hastalar için tek bir yanıt yoktur.
2024 tarihli sistematik derleme ve network meta-analysis, hem salpenjektomi hem laparoscopic tubal occlusion sonrası clinical pregnancy oranlarının tedavisiz gruba göre daha yüksek olduğunu göstermiştir. Ancak randomize veriler tüm karşılaştırmalarda belirgin bir live birth üstünlüğünü ortaya koymak için yeterli değildi.
Bu nedenle karar:
Pelvik adezyonlar.
Anatomi.
Ovarian reserve.
Önceki ameliyatlar.
Ovarian damarlarla ilişki.
Cerrah deneyimi.
IVF planı.
gibi faktörlere göre verilmelidir.
Salpenjektomi Over Rezervini Azaltabilir mi?
Bu önemli bir sorudur.
Fallop tüpü overe yakın olduğu için cerrahi sırasında ovarian blood supply'nin korunması gerekir.
Araştırmalar tamamen aynı sonucu vermemektedir.
Bir sistematik derlemede aynı kadınlarda ameliyat öncesi ve sonrası AMH karşılaştırmalarında belirgin ve tutarlı bir düşüş gösterilememiştir; ancak salpenjektomi geçiren kadınlarla kontrol gruplarını karşılaştıran bazı çalışmalarda AMH ve AFC daha düşük bulunmuştur. Bu nedenle ovarian reserve üzerindeki olumsuz etkinin tamamen dışlanamayacağı sonucuna varılmıştır.
Özellikle:
AMH zaten düşükse.
AFC azsa.
Daha önce ovarian surgery yapılmışsa.
Endometriozis veya yoğun adezyon varsa.
Zaman önemliyse.
cerrahinin planlanması daha dikkatli olmalıdır.
Daha fazla bilgi için Düşük Over Rezervi: Az Yumurta Düşük Kalite Demek mi ve Ne Zaman IVF Gerekir? yazısını inceleyebilirsiniz.
Önce Yumurta Toplama mı, Önce Hidrosalpenks Tedavisi mi?
Her hasta için tek bir sıra yoktur.
Ovarian reserve iyi ve zaman baskısı yoksa önce klinik olarak önemli hidrosalpenks tedavi edilebilir.
Ancak:
İleri üreme yaşı.
Düşük AMH.
Düşük AFC.
Zayıf ovarian response riski.
varsa yumurta toplamanın aylarca geciktirilmesi istenmeyebilir.
Seçilmiş hastalarda şu yaklaşım tartışılabilir:
Ovarian stimulation.
Oosit toplama.
Embriyo oluşturma ve dondurma.
Hidrosalpenks tedavisi.
İyileşme sonrası Frozen Embryo Transfer.
Bu strateji reproductive time'ı korurken embriyonun klinik olarak önemli hidrosalpenks varlığında transfer edilmesini de önler.
Hidrosalpenks Tedavi Edilmeden Embriyo Transferi Yapılabilir mi?
Teknik olarak mümkün olabilir.
Ancak önemli soru, bilinen ve düzeltilebilir bir olumsuz faktörün neden tedavisiz bırakıldığıdır.
Uterusla iletişimli belirgin hidrosalpenks varsa doğrudan transfer yapmak implantasyonu azaltabilecek bilinen bir faktörü kabul etmek anlamına gelebilir.
Tedavinin amacı IVF başarısını garanti etmek değil, belgelenmiş bir tubal risk faktörünü azaltmaktır.
Tek Taraflı Hidrosalpenks de Önemli midir?
Evet.
Tek tüpteki hidrosalpenks uterusa sıvı boşaltıyorsa IVF sonuçlarını yine etkileyebilir.
ASRM tek taraflı hidrosalpenks bulunan bazı kadınlarda da daha düşük IVF gebelik oranları ve uygun tedavi sonrasında iyileşme bildiren verileri değerlendirmektedir.
Bununla birlikte karşı tüp sağlıklıysa doğal gebelik hâlâ mümkün olabilir.
Bu nedenle doğal gebelik hedefi ile IVF hedefi aynı kararı doğurmayabilir.
Hidrosalpenks Varsa ICSI Gerekir mi?
Hayır.
Hidrosalpenks tubal-factor infertility problemidir.
Laboratuvarda spermin oosite girmesini doğrudan etkileyen bir sorun değildir.
Tüp hastalığı IVF gereksinimine katkıda bulunabilir, ancak conventional IVF veya ICSI seçimi daha çok sperm parametreleri, önceki fertilizasyon ve laboratuvar nedenlerine bağlıdır.
Ayrıntılar için IVF ve ICSI Döllenme Teknikleri yazısını inceleyebilirsiniz.
Hidrosalpenks Sıvısının Aspire Edilmesi Yeterli midir?
Bazı durumlarda sıvı Ultrasound eşliğinde aspire edilebilir.
Ancak hasarlı tüp yerinde kaldığı için sıvı yeniden birikebilir.
ASRM aspiration'ın bazı durumlarda hiç tedavi yapılmamasından daha iyi olabileceğini, ancak salpenjektomi veya proximal occlusion'a kıyasla kanıtın daha sınırlı olduğunu belirtmektedir.
Bu nedenle bütün hastalar için standart ilk seçenek değildir.
Sclerotherapy Nedir?
Sclerotherapy, sıvının boşaltılmasından sonra tekrar birikmesini azaltmaya yönelik bir işlem uygulanmasıdır.
Bazı çalışmalar cerrahi için uygun olmayan seçilmiş hastalarda alternatif olabileceğini düşündürmektedir.
Ancak kanıt düzeyi standart laparoskopik tedaviler kadar güçlü değildir.
Hidrosalpenks Varsa Histeroskopi Gerekir mi?
Sadece hidrosalpenks nedeniyle değil.
Hysteroscopy uterus kavitesini inceler.
Hidrosalpenks ise fallop tüpündedir.
Histeroskopi şu nedenlerle ayrıca gerekebilir:
Polip.
Submukozal miyom.
İntrauterin adezyon.
Uterus kavitesiyle ilgili şüpheli görüntüleme.
Ancak tubal evaluation yerine geçmez.
Endometriozis de Varsa Ne Olur?
Endometriozis ile hidrosalpenks birlikte olduğunda karar daha karmaşık hale gelebilir.
Hastada:
Yoğun adezyon.
Endometrioma.
Önceki cerrahi.
Düşük ovarian reserve.
Daha zor pelvik cerrahi.
bulunabilir.
Bu nedenle IVF öncesinde otomatik olarak “pelvisteki her şeyi temizleme” yaklaşımı doğru değildir.
Ovarian function ve reproductive time'ın korunması bazı hastalarda geniş cerrahiden daha önemli olabilir.
Adenomyozis veya Uterin Problem de Varsa Ne Olur?
Hidrosalpenks tedavisi bütün implantasyon problemlerinin çözüldüğü anlamına gelmez.
Aynı hastada:
Adenomyozis.
Polip.
Submukozal miyom.
Uterin adezyon.
Endometrial preparation problemi.
bulunabilir.
Tüp ve uterus faktörleri ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
Adenomyozis hakkında ayrıntılı bilgi için Adenomyozis ve İnfertilite: Doğurganlığı ve Tüp Bebek Başarısını Nasıl Etkiler? yazısını inceleyebilirsiniz.
Ameliyat Kararından Önce Neler Değerlendirilmelidir?
Tedavi planı öncesinde şu bilgiler önemlidir:
Kadın yaşı.
Gerektiğinde AMH ve AFC.
Tek veya iki taraflı hastalık.
Tüpün genişleme derecesi.
Pelvik adezyonlar.
Endometriozis.
Önceki operasyonlar.
Over anatomisi.
Semen analizi.
Doğal gebelik isteği.
Dondurulmuş embriyo bulunup bulunmadığı.
Reproductive time'ın ne kadar önemli olduğu.
Bu bilgiler tedavi sırasını tamamen değiştirebilir.
Hidrosalpenks Tedavisinde Sık Yapılan Hatalar
Sık hatalar şunlardır:
Her tüp tıkanıklığını hidrosalpenks olarak değerlendirmek.
IVF başlayınca tüplerin tamamen önemsiz olduğunu düşünmek.
Anatomi değerlendirilmeden her bozuk tüpü çıkarmak.
Düşük ovarian reserve olan kadında zaman ve overi hesaba katmadan geniş cerrahi yapmak.
Belirgin communicating hydrosalpinx varken tedavi seçeneğini tartışmadan embriyo transfer etmek.
Belirsiz HSG sonucunu kesin kabul etmek.
Salpenjektomiyi IVF başarısının garantisi olarak sunmak.
Yaş ve ovarian reserve dikkate alınmadan tedaviyi gereksiz yere geciktirmek.
Sonuç
Hidrosalpenks yalnızca tıkalı bir fallop tüpü değildir.
Hasarlı ve sıvıyla dolu tüp, uterusla iletişim halinde olduğunda hem doğal fertiliteyi hem de IVF sonuçlarını olumsuz etkileyebilir.
IVF fertilizasyon için tüp fonksiyonunu bypass eder ancak hidrosalpenks sıvısının uterin ortam üzerindeki etkisini mutlaka ortadan kaldırmaz.
Ağır hasarlı veya onarılamayan communicating hydrosalpinx vakalarında embriyo transferinden önce tedaviyi destekleyen önemli kanıt bulunmaktadır.
En sık seçenekler Salpingectomy ve Proximal Tubal Occlusion'dır.
Ancak karar otomatik verilmemelidir.
Kadın yaşı, ovarian reserve, adezyonlar, endometriozis, karşı tüp, önceki cerrahiler ve reproductive timing önemlidir.
Düşük ovarian reserve bulunan seçilmiş hastalarda önce oosit toplanıp embriyo oluşturulması, ardından hidrosalpenks tedavisi ve daha sonra Frozen Embryo Transfer yapılması da değerlendirilebilir.
Hidrosalpenks tanınız veya anormal HSG sonucunuz varsa ve gebelik ya da IVF planlıyorsanız, görüntüleme sonuçlarınızın, ovarian reserve değerlerinizin ve önceki tedavilerinizin ön değerlendirmesi için Safemedigo ile WhatsApp üzerinden iletişime geçebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Hidrosalpenks doğal gebeliği tamamen engeller mi?
Her zaman değil. Tek tüp etkilenmiş ve karşı tüp sağlıklıysa doğal gebelik mümkün olabilir; ancak tüp hastalığı fertiliteyi azaltabilir ve ectopic pregnancy riskini artırabilir.
IVF öncesinde her hidrosalpenks çıkarılmalı mıdır?
Hayır. Tedavi hastalığın şiddeti, anatomi, yaş ve ovarian reserve'e göre belirlenir. Ancak ağır hasarlı ve uterusla iletişimli hidrosalpenks genellikle embriyo transferi öncesinde tedavi edilir.
IVF öncesinde salpenjektomi mi yoksa tüp kapatma mı daha iyidir?
Her iki yöntem de hidrosalpenks sıvısının uterus üzerindeki etkisini azaltabilir. Seçim adezyonlara, anatomiye, ovarian reserve'e ve cerrahi riske bağlıdır.
Salpenjektomi ovarian reserve'i azaltabilir mi?
Kanıtlar tamamen tutarlı değildir. Birçok çalışmada belirgin bir düşüş görülmezken bazı veriler AMH veya AFC'nin daha düşük olabileceğini göstermektedir; bu nedenle over kanlanmasının korunması önemlidir.
Hidrosalpenks ameliyatından önce yumurta toplanabilir mi?
Evet. Yaş veya düşük ovarian reserve nedeniyle zaman önemliyse seçilmiş hastalarda önce embriyo oluşturulup dondurulması, hidrosalpenks tedavisinden sonra Frozen Embryo Transfer yapılması değerlendirilebilir.
